Giáo xứ Nam Am Giáo phận Hải Phòng

 PHẦN I: SƠ LƯỢC VỀ ĐẶC ĐIỂM TÌNH HÌNH XỨ ĐẠO

 Thưa Quý vị: Nam Am trung tâm một xứ đạo công giáo lớn gồm có 24 họ và 4 khu nhà xứ, nằm xen kẽ vùng duyên hải Vĩnh Bảo. Cùng có tiếng Am với 18 làng Am khác, trước đây thuộc lục tổng huyện Vĩnh Lại, phủ Hạ Hồng, tỉnh Hải Dương, nay thuộc xã Tam Cường, huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng.

Đất đai hình thành đến đâu con người tiến dần ra khai phá sinh cơ lập nghiệp, mở mang cộng đồng. Theo những cứ liệu lịch sử nhiều bia ký, thần phả, gia phả, truyền thuyết ở những làng quê Lục Tổng Vĩnh Lại, hiện còn lưu giữ được thì 46 làng thuộc Lục Tổng Vĩnh Lại nói chung, trong đó có 18 làng Am nói riêng đã được thành lập làng từ thời Lý, thế kỷ thứ XI (LSĐBVB). 

Nam Am trung tâm xứ nơi có ruộng đất xen canh với Trung Am nơi sinh trạng trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, lại có ruộg đất xen kẽ với Cổ Am, nơi có 3 họ đạo nằm trong xứ, là nơi đất nhiều quan đã được sử sách ghi. "Đông Cổ Am Nam hành thiện" cùng chung xứ đạo với Hội Am có bảng nhãn Đào Công Chính từng được mệnh danh thánh thuốc nam Hội Am, Vĩnh Lại. 

Theo truyền ngôn Nam Am từ xa xưa đã có quan Nguyễn Văn Mạnh quen gọi quan già Thiên Hộ từng chỉ huy những đạo quân chống giặc ngoại xâm thắng lợi, được lộc vua ban thưởng 1000 hộ đống thuế cho cụ được hưởng. 

Nam Am được sinh ra và lớn lên trong một vùng địa linh nhân kiệt, có nhiều danh nhân, danh tướng đạo đức uyên bác, can trường, từng có nhiều cống hiến cho đất nước qua các thời kỳ lịch sử. 

Nam Am nơi được đón nhận Tin Mừng đầu tiên của vùng Lục Tổng Vĩnh Lại, những thập niên 1628 - 1630 của thế kỷ XVII đã có người được chịu phép Thánh Tẩy trên Kinh Đô là cụ Nguyễn Văn Mạnh. Năm 1631 - 1632 các thừa sai dòng tên đã tới Nam Am rao giảng Tin Mừng của Chúa, được mọi người dân Nam Am già trẻ gái trai đã một lòng đón nhận Tin Mừng một cách tự nguyện thực thụ. Vì vậy cả làng được chịu phép Thánh Tẩy cùng một dịp, trở thành một làng đạo công giáo toàn tòng vào cuối năm 1632, gần 60 năm sau, vào khoảng cuối năm 1689 Nam Am được thành lập xứ do các cha dòng thừa sai Đa Minh thành lập, từ đó trở thành trung tâm của xứ đạo có nhiều họ đạo trong vùng Lục Tổng Vĩnh Lại cùng thuộc xứ, nhận Đức Mẹ Mân Côi làm bổn mạng. Trên đất Nam Am xứ lúc ấy có 4 nhà thờ của 4 khu, mỗi khu có Thánh bổn mạng riêng, một nhà thờ xứ trên đất cổng hậu nhà xứ bây giờ gọi là nhà thờ Đức Mẹ. 

Xứ đạo Nam Am quá trình 376 năm kể từ ngày đón nhận Tin Mừng đến nay, trải qua những bước thăng trầm của lịch sử, xứ đạo luôn giữ được truyền thống sống đạo tốt lành, lập nhiều công phúc, được Giáo phận Hải Phòng, Toà Thánh Rôma ghi nhận "Nam Am một xứ đạo lớn và cổ kính, có tầm quan trọng ngay từ những ngày đầu khi Tin Mừng của Chúa được rao giảng tới mảnh đất của Giáo phận, và có nhiều công lao trong thời kỳ cấm cách" (Nguyên văn sắc phong năm toàn xá kỷ niệm 120 năm xây dựng nhà thờ gỗ lợp ngói) cùng dịp này hội đồng Linh mục Giáo phận Hải Phòng tặng 6 chữ vàng "Mến Tin, Trung Kiên, Triển Nở". Trước đó cố Đức Giám Mục Nguyễn Tùng Cương ban tặng : "Nam Am trái tim của Địa phận", tất cả những ghi nhận, ban tặng của các đấng thật là chân thành yêu thương và cảm mến. Thật vậy ngay từ những ngày đầu được thụ phong Giám Mục Đức Cha Hêrônimô Liêm người đã chọn Nam Am nơi đầu tiên cắm toà Giám mục Đông Đàng Ngoài lưu động từ (1841 - 1861) đời Giám Mục của ngài; nơi có tiểu chủng viện và đại chủng viện; nơi có sở của các cha thừa sai dòng Đa Minh đóng, do cha chính Massô Tế coi dòng từ 1841 - 1859. Vì thế Nam Am đã được đón đưa nhiều các đấng thừa sai khôn ngoan, đạo đức, học rộng tài cao đến làm mục vụ của dòng, của địa phận; rồi lại đưa nhiều đấng qua xứ Đông vào xứ Nam, lên xứ Bắc nhận nhiệm sở và rao giảng Tin Mừng, coi sóc bổn đạo trên địa phận Đông Đàng Ngoài rộng lớn. 

Nam Am là nơi được phục vụ những cuộc hội nghị lớn của toàn thể các cha Tây - Nam trong địa phận Đông Đàng Ngoài (gồm 5 giáo phận Bù Chu, Thái Bình, Bắc Ninh, Hải Phòng, Lạng Sơn hiện nay) bàn về phương hướng mục vụ dìu dắt con chiên bổn đạo sống đạo sau thời Minh Mạng cấm cách, do Đức Cha Liêm triệu tập và chủ trì vào ngày 30/6/1841 là hội nghị quan trọng có tính lịch sử. 

Nam Am còn được phục vụ tổ chức ngày Lễ Đầu Dòng 08/8/1844 tổ chức trọng thể tại Nam Am, hầu như các cha Tây - Nam trong Địa phận đều tập họp đông đủ, cả các tu sỹ, giáo dân thật đông về từ 8 ngày trước, dọn mình xưng tội rước lễ sốt sắng. 

Nam Am vinh dự được Đức Cha Liêm ngày 29/6/1847 cử hành Lễ tấn phong cha chính Marti Gia làm Giám mục phó, Cha AlCazan Hy được đặt làm cha chính cùng ngày, tại nhà thờ Thánh Nữ Anê khu Đoài Nam Am. 

Nam Am thời nguy nan, các nhà thờ bị rỡ xuống hết, các cha Tây - Nam đang ráo riết bị truy lùng săn bắt, thế mà hạ tuần tháng 6/1858 Đức Giám Mục Liêm, cha chính Hy, cha Tràng Đông đưa cha Nguyên là thầy sáu chức, người Tây Ban Nha mới sang Đông Xuyên, được truyền chức ngay tại Đông Xuyên, rồi ba đáng đưa sang Nam Am làm Lễ mở tay, lúc đó còn có Cha Massô Tế coi dòng, cụ Lý Lâm đầu mục đã nhờ nhà ngang cụ trùm Chức, để các đấng cử hành Thánh Lễ cùng cha Nguyên. Sau cha Nguyên làm Giám Mục gọi là Đức Cha Anton Colomer Lễ. 

Nam Am thời cấm cách giai đoạn vua Tự Đức cầm quyền, 4 nhà thờ của 4 khu, nhà thờ Đức Mẹ của xứ, khu vực nhà xứ, sở nhà dòng, nơi Đức Cha ở, tiểu chủng viện, nhà phước cất lên rỡ xuống nhiều lần đến cực nhọc.